شهر دزفول

شهرستان‌ دزفول‌ در فاصله ‌۷۲۱ کیلومتری‌ تهران‌ واقع‌ شده‌ و آب‌ و هوای‌ صحرائی‌ نسبتاً خشک‌ با تابستان‌های‌ گرم‌ و زمستان‌های‌ معتدل‌ دارد . کلمه‌ دزفول‌ از “دژ پل‌” یا “دسپُول‌” گرفته‌ شده‌ است‌ که‌ در اصطلاح‌ محلی‌ “دزپیل‌” گفته‌ می‌شود . معروف‌ است‌ که‌ سازندگان‌ پل‌ برای‌ نگهداری‌ پل‌ دزفول‌ دژی‌ در ابتدای‌ آن‌ ساختند و اسم‌ دژپل‌ از همان‌ زمان‌ بر روی‌ این‌ شهر باقی‌ ماند . دزفول‌ مانند شهر شوشتر مدّت‌ها تحت‌الشعاع‌ جندی‌شاپور بود .

پس‌ از ویران‌ شدن‌ جندی‌ شاپور دزفول‌ رونق‌ بیشتری‌ یافت ‌، اما به‌ سبب‌ عدم‌ تعمیر شبکه‌های ‌آبیاری‌ عهد ساسانی ‌، شهر و اطرافش‌ آسیب های‌ فراوان‌ دیدند . دزفول‌ از هجوم‌ مغول‌ محفوظ‌ ماند ولی‌ بعدها تحت‌ فرمان‌ ایلخانان‌ درآمد و مقابل‌ امیر تیمور نیز مقاومتی‌ نشان‌ نداد .

نادرشاه چند بار به‌ دزفول‌ عزیمت‌ کرد و برای ‌حفظ‌ آن‌ در مقابل‌ لران‌ قلعه‌ “دز شاه‌” را در چند کیلومتری‌ شمال‌ شرقی‌ شهر بنا نهاد . دزفول‌ امروزی‌ یکی‌ ازشهرهای‌ مهّم‌ و آباد استان‌ خوزستان‌ است .‌

آثار مهم طبیعی ، تاریخی و فرهنگی شهرستان دزفول :

· هور مزرعه بین دو رودخانه دز و کرخه در جنوب دزفول

· دریاچه پشت سد دز در ۱۵ کیلومتری شمال شهر دزفول

· پل قدیمی دزفول متعلق به دوره ساسانی که قدیمی ترین پل جهان است که در دوره های عضدالدوله دیلمی ، صفویه ، قاجاریه ، و پهلوی بازسازی و مرمت شده است

· بند بالا رود در شمال غرب دزفول ، متعلق به دوره ساسانی

· pan>کاروانسرای دزفول متعلق به دوره صفوی

· تپه چغامیش و بقایای شهر جندی شاپور یادگار دوره ساسانی

· حمام وزیر نزدیک پل جدید دزفول

· حمام کرناسیون

· آسیاب های قدیمی رعنا و گله گه در اطراف شهر

· مسجد جامع دزفول که از لحاظ معماری ، شبستان و ستون های سنگی در شمار مساجد اوایل دوره اسلام است که در قرون هفتم و دوازدهم ه.ق مرمت شده است

· مسجد لب خندق ، مسجد ملا علی شاه و مسجد بازار کهنه

· زیارتگاه ها و بقعه های سبز قبا، شاه رکن الدین ، عباس علی ، پیرروبن ، شاه ابوالقاسم ، محمد بن جعفر ، یعقوب لیث صفاری ، شیخ اسماعیل ، عباس علی ( عباسیه اعظم ) ، مقوم وسوار غیب در اطراف دزفول

· بقعه قدمگاه عباس و امیر حاضر در مسیر دزفول – شوشتر

[۱]

دزفول در زمان ساسانیان همزمان با پلی که در کنار آن بر روی دز به منظور برقراری ارتباط بین پایتخت جدید یعنی جندی‌شاپور و شوشتر ساخته شد ، بنا شده است .

دزفول در اصل اندامیش نام داشت و تا اوایل قرن سیزدهم نیز به همین نام معروف بوده است . احتمالا نام دزفول یا دزپل از نام همان پل مشتق گردیده است . دز به معنی قلعه است . شهر دزفول در روی تپه‌ای به ارتفاع دویست و ده متر از رودخانه بنا شده و سردابهای عمیقی دارد .

[۱] “برگرفته از کتاب راهنمای ایرانگردی نوشته حسن زنده دل”

شهر ماهشهر

شهرستان‌ ماهشهر در فاصله ‌۱۰۲۵ کیلومتری‌ تهران‌ واقع‌ شده‌ و آب‌ و هوای‌ مرطوب‌ و گرم‌ دارد . نام‌قبلی‌ ماهشهر “بندر معشور” بود و پیش‌ از آن‌ نیز “مهرویان‌” و “ماچوله‌” خوانده‌ شده‌ است‌ . در سال‌۱۳۴۴ شمسی‌ به‌ نام‌ “بندر ماهشهر” تغییر نام‌ یافت ‌. این‌ شهر یکی‌ از قدیمی‌ترین‌ بندرهای‌ خلیج‌ فارس‌ است‌ و تا قبل‌ ازاحداث‌ تأسیسات‌ خارک‌ ، بزرگترین‌ بندر صادراتی‌ نفت‌ ایران‌ بود ، و هم‌ اکنون‌ نیز مهّم‌ترین‌ واحد تبدیل‌ و صدور گاز است‌ .

فرآورده‌های‌ صادراتی‌ پالایشگاه‌ آبادان‌ نیز از طریق‌ این‌ بندر صادر می‌گردد . مردم‌ شهر بیشتر در ناحیه‌ ماهشهر قدیم‌ که‌ با ماهشهر جدید سه‌ کیلومتر فاصله‌ دارد ، زندگی‌ می‌کنند .

آثار مهم طبیعی ، تاریخی و فرهنگی شهرستان ماهشهر :

· تل کافران در ماهشهر

· آب انبار ها و چاه های سنگچین در ماهشهر

“برگرفته از کتاب راهنمای ایرانگردی نوشته حسن زنده دل”

شهر اهواز

شهر اهواز در فاصله ‌۸۷۴ کیلومتری‌ تهران‌ واقع‌ شده‌ و آب‌ و هوای‌ گرم‌ و مرطوب‌ دارد .
اهواز بزرگترین‌ شهر و مرکز استان‌ خوزستان‌ است ‌. نام‌ قدیم‌ آن‌ “هرمزد اردشیر” و سپس‌ “سوق‌ الاهواز” و در ادوار متأخر “ناصری‌” بود . برخی‌ از مورخین‌ اهواز را با شهر “آلگینیس‌” که‌ استرابون‌ از آن‌ نام‌ برده‌ است ‌، تطبیق‌ کرده‌اند . به‌ احتمال‌ زیاد شهر اهواز در محل‌ شهر قدیم‌ “تاریانا” است‌ که‌ “نئار خوس‌” در سفر خود به‌ خلیج‌ فارس‌ در کنار آن‌ لنگر انداخت ‌.
اردشیر اول‌ ساسانی‌ “تاریانا” را از نوساخت‌ و آن‌ را هرمزد اردشیر نامید . در دوره‌ او و جانشینانش‌ این‌ شهر رونق ‌فراوان‌ یافت‌ و به‌ جای‌ شوش‌ پایتخت‌ “سوزیانا” (خوزستان‌) شد . هنگامی‌ که‌ اعراب‌ سوزیانا را تصرف‌ کردند ، هرمزد اردشیر را سوق‌ الاهواز نامیدند ، که به معنی بازار هوزی ها یا خوزی ها است .

اهواز در دوره‌ امویان‌ و عباسیان‌ نیز آباد و پررونق‌ و مرکز زراعت‌ نیشکر بود ، ولی‌ در اواخر قرن‌ سوم‌ ه . ق‌ به ‌سبب‌ شورش‌ “صاحب‌ الزنج‌” رو به‌ انحطاط‌ گذاشت ‌. بعدها در آبادانی‌ آن‌ کوشیدند ، ولی‌ از بین‌ رفتن‌ سد بزرگ ‌آن‌ در اواسط‌ قرن‌ نهم‌ ه . ق‌ سبب‌ خرابی‌ واقعی‌ این‌ شهر گردید و از مرکزیت‌ افتاد .

حفر کانال‌ سوئز ، گسترش‌ بازرگانی‌ و کشتیرانی‌ بر روی‌ رود کارون ‌، ایجاد “بندر ناصری‌” در دوره‌ قاجار رونق دوباره‌ای‌ به‌ اهواز داد و نام‌ اهواز به‌ ناصریه‌ تبدیل‌ شد . در دوره‌ پهلوی‌ این‌ شهر نام‌ قدیمی‌ خود نیز «اهواز» رابازیافت ‌. در حال‌ حاضر شهر اهواز پیشرفته‌ترین‌ و پر جمعیت‌ترین‌ شهر استان‌ خوزستان‌ است‌ و از مراکز مهّم ‌اقتصادی‌ و صنعتی‌ ایران‌ محسوب‌ می‌شود .

آثار مهم طبیعی ، تاریخی و فرهنگی شهر اهواز :

رودخانه زیبای کارون و سواحل کناری آن
پل معلق اهواز
بقعه علی ابن مهزیار اهوازی ، بقعه عباس در جاده اهواز – شوش
بناهای قدیمی دانشگاه جندی شاپور
[۱]

این شهر دومین شهر بزرگ ایران از لحاظ وسعت پس از تهران و پنجمین شهر بزرگ ایران از نظر جمعیت می‌باشد . شهر اهواز از نظر جغرافیایی در ۲۱ درجه و ۲۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۴۰ دقیقه طول شرقی قرار گرفته‌ است و در بخش جلگه ‌ای به ارتفاع ۱۸ متر از سطح دریا واقع می‌باشد . مساحت شهر اهواز ۲۰۴۷۷ هکتار است که فقط ۶۹۲۳ هکتار آن در بافت شهری قرار گرفته ‌است . طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی جمعیت شهر اهواز بالغ بر ۹۶۹٬۸۴۳ نفر است .

رودخانه‌ی کارون ، بلندترین و پرآب‌ترین رود ایران ، اهواز را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم کرده است . اهواز یکی از مهم‌ترین مراکز صنعتی ایران است و همین امر سبب شده که مهاجران بسیاری را در خود بپذیرد . شهرهای اطراف اهواز عبارت‌اند از : شهرهای تاریخی دزفول و شوشتر و شوش در سمت شمال ، رامهرمز در شرق ، ماهشهر ، شادگان و خرمشهر در جنوب و دشت آزادگان در سمت غرب .

اهواز کنونی محور ترانزیتی بسیار مهمی است که از راههای زمینی و ریلی و هوایی دیگر شهرهای ایران را به بنادر مهمی مانند ماهشهر و آبادان و بندر امام خمینی و خرمشهر به عنوان مرزهای آبی و شلمچه و چزابه به ‌عنوان مرزهای زمینی با کشور عراق متصل می‌کند که بر این اساس جاده‌های منتهی به اهواز همیشه دارای بار سنگین ترافیکی است .

شهرداری اهواز در سال ۱۳۰۴ خورشیدی تأسیس شد .
تاریخ اهواز :

پیش از اسلام :
در زمان ایلامی ‌ها در حدود شهر کنونی اهواز شهری به نام تاریانا قرار داشته ‌است . عده‌ای از مورخین متأخر نیز بدون استناد تاریخی عنوان نموده‌اند نام اهواز در دوران باستان اوکسین بوده است ، در صورتی که چنین چیزی واقعیت نداشته و نام این شهر در دوره‌ی ایلامیان تاریانا (Tareiana) بوده . اوکسین احتمالاً تلفظ یونانی اوز یا هوز است مراد از آن همان خوزستان است . در زمان هخامنشیان هووج یا خوجستان یا همان هوجستان خوانده می ‌شد و داریوش کبیر در کتیبه بیستون خوزستان را به همین نام هووج نام برده ‌است . خوز به معنی نیشکر و خوزستان به زبان ایلامی شکرستان است .

در زمان اردوان چهارم از سلسله اشکانی اهواز مدتی پایتخت بوده ‌است . در جنگ اردشیر بابکان و اردوان پنجم که در رامهرمز صورت گرفت و اردشیر بر اردوان غلبه کرد اهواز صدمات بسیاری دید . اردشیر بابکان مؤسس دودمان ساسانیان در محل قدیمی شهر اهواز دو شهر بنا نهاد که در یکی از آنها بازاریان سکونت داشتند و در دیگری بزرگان و اشراف . نخستین هوجستان واجار ( خوزستان بازار ) و دومی را هرمزداردشیر نام داشت .

شهر اهواز در آن زمان هرمزشهر (هرمزداردشیر) نام داشت . (بازمانده‌های هرمزشهر که در زیر سطح اهواز کنونی قرار دارد به خاطر پروژه مترو با خطر تخریب روبروست .) البته در روزگار ساسانیان رامشهر نیز نامیده می‌ شده‌ است .

در زمان ساسانیان به ویژه در زمان اردشیر بابکان و پسرش شاپور اول بر روی کارون در حدود اهواز سد های زیادی ساخته شد از جمله سد اهواز یا بند اهواز یا شادروان اهواز که به سد خداآفرید هم معروف بود و توسط اردشیر بابکان ساخته شد . کانال‌ های آبیاری و نهرهای مختلف که از سد مذکور منشعب شده بود باعث آبیاری کشتزارها و نخلستانها و در نهایت سرسبزی و خرمی اهواز شده بود . مثل نهر شاهجرد که در بالای سد اهواز از کارون جدا می‌شد و از داخل بخش قدیمی شهر عبور می‌کرد و آن را به دو بخش تقسیم می‌کرد : بخشی که بین نهر شاهجرد و رود مسرقان (گرگر) بود که اصل شهر اهواز و در واقع هسته‌ اولیه و بافت قدیمی شهر و در حدود کوهپایه واقع شده بود .

حدود محله‌ کارون کنونی اهواز و منبع آب و بازار و مسجد جامع شهر آنجا بود لذا آن را مدینه یا شهر می‌گفتند و در قسمت شرق نهر شاهجرد بود و قسمت دیگر به نام الجزیره یا جزیره که بین شاهجرد و کارون اصلی واقع شده بود نامیده می‌شد و در واقع بخش غربی اهواز قدیم بود (حدود بخش مرکزی و کنونی شهر مثل ادهم (باغ شیخ) و نادری و ۳۰ متری و باغ معین و خیابان۲۴ متری) آثار نهر شاهجرد هم اکنون در محله اهواز قدیم کنونی بین خرم کوشک (خزعلیه) و اهواز وجود دارد .

دوران اسلامی :

در وقایع اسلامی اهواز به دست ابوموسی اشعری والی بصره به فرمان عمر بن الخطاب در سال ۱۷ هجری قمری اشغال شد . در اثر این حمله بخش اشرافی ‌نشین شهر که به هرمز اردشیر موسوم بود به کلی ویران شد ولی بخش بازاری آن باقی ماند و این بخش همان اوز یا هوز است که در قرن اول هجری به نام اولیه اهواز یا سوق‌الاهواز ( خوزستان بازار ) خوانده می‌شد .

در زمان آل بویه اهواز به تصرف آنان درآمد و تحت حکومت آل بویه قرار گرفت . در سده‌ ۴ هجری عضدالدوله دیلمی ( فنا خسرو ) اقدام به مرمت و آبادانی اهواز کرد و شبکه‌های آبیاری را مرمت کرد و پل معروف هندوان اهواز را از نو ساخت . اهواز در این دوره به حدی آباد و حاصلخیز شد که مقدسی آن را انبار بصره گفته ‌است محله شرقی اهواز در این دوره بنا و با پلی جزیره‌ای که در میان کارون به نام دجیل قرار داشت به محله ناصری بعدی وصل شد .

یاقوت حموی و حمزه اصفهانی و مقدسی گویند : « اهواز قدیم به وسیله نهر شاهجرد به دو محله‌ بزرگ تقسیم شده بود محله‌ غربی که بین رودخانه و نهر شاهجرد واقع و جزیره خوانده می‌شد و محله‌ شرقی که در پای کوه و بازار و مسجد جامع در آن بنا شده بودند و به اصطلاح شهر یا مدینه خوانده می‌شد . شهر شاهجرد در بالای سد اهواز از کارون جدا و روی به طرف شکاره‌ کنونی می‌رفت . لفظ اوباره که اکنون محلی است در اهواز در جنوب خیابان ۳۰ متری به معنی آب باره و محل عبور آب است که یادآور همان نهرهای شاهجرد و غیره ‌است . »

ابن منشاد می‌نویسد : « اهواز شهر بزرگی است ، مردمش زرتشتی و مسلمان و انبار کالاها و فرآورده ‌های خوزستان شکر ، بافته‌های پشمی ، جامه‌های دیبا ، پارچه ‌های کنفی و دیگر محصولات را از همه‌ شهرهای ایران به اهواز می‌آورند و از این شهر و به وسیله‌ کشتی از راه خلیج فارس به هندوستان و چین و از راه بصره و عراق و اصفهان به سایر کشورهای جهان حمل می‌کنند . بازرگانان و سوداگران و بیگانگان در این شهر سود بسیار می‌برند . نام اهواز با کالاهای شکر و پارچه ، در همه‌ جهان مشهور و به بزرگی موصوف بود و به همین جهت عرب ‌ها این شهر را « سوق‌الاهواز » نامیده‌اند . »

از قرن ششم هجری قمری به بعد به علت خراب شدن سد شادروان و همچنین جنگل ‌ها و اغتشاشات داخلی و بروز بیماری ‌های وبا و طاعون ، اهواز رو به خرابی رفت تا آن که در سال ۱۸۶۹ میلادی ( ۱۲۴۸ هجری خورشیدی ) هم ‌زمان با حفر کانال سوئز و توجه اروپائیان رونق تازه‌ای گرفت . ناصرالدین شاه قاجار هم از این فرصت برای گسترش کشتیرانی بر روی رود کارون استفاده کرد و در سال ۱۲۶۶ هجری خورشیدی کشتیرانی را بر رود کارون برای خارجیان آزاد اعلام کرد و توسط والی خوزستان در کنار اهواز قدیم بندرگاهی به نام « بندر ناصری » احداث کرد . در پی احداث این بندر نام اهواز به « ناصریه » تبدیل شد ولی در دوره‌ی پهلوی به نام قدیمی « اهواز » خوانده شد .

کشتیرانی در خوزستان از طریق رود کارون صورت می‌گرفته و به ناچار دو بخش بوده ‌است . در شاخه کارون شمالی از شوشتر تا اهواز و در شاخه‌ جنوبی از اهواز تا خلیج فارس کشتیرانی می‌شده ‌است . این امر به این دلیل بوده ‌است که در مسیر کارون در محل کنونی اهواز صخره ‌ای بزرگ قرار داشته که عبور کشتی از آن را ناممکن می‌کرده است . همچنین ویرانه‌های سد اهواز نیز مانع دیگری برای کشتیرانی بوده است . بنابراین کشتی‌ هایی که از شوشتر می ‌آمده ‌اند در محل اهواز بارها را به کشتی دیگری در سمت دیگر صخره منتقل می‌کرده‌اند . این کار باعث به وجود آمدن انبارها و کاروانسراهای بسیاری در اهواز شد و یکی از دلایل رونق تجارت در اهواز هم همین امر بوده ‌است . در شوشتر اسنادی به دست آمده که حاکی از تجارت دریایی با دورترین بندرهای دنیا است و این امر جز با وجود بندری در کنار صخره‌ی پیش ‌گفته برای تخلیه و بارگیری مجدد میسر نمی‌شده ‌‌است .

به نوشتهٔ کسروی اهواز نوین پس از اعطای اجازهٔ ناصرالدین شاه به خارجیان برای کشتیرانی در قسمت جنوبی کارون رونق دوباره یافت زیرا وجود رشته ‌سنگی در محل کنونی پل هفتم مانع از ادامه مسیر کشتی ‌ها به قسمت‌ های بالا دست کارون می‌شد و کشتی‌ ها ناچار بودند بار خود را در این سوی صخره تخلیه کنند و سپس به کشتی‌ هایی که در آن سوی صخره بودند منتقل کنند . کم کم ساختمانها و تأسیساتی در این قسمت به وجود آمد و رونق آن هر روز بیشتر می‌شد . قسمت شرقی شهر ابتدا شکل گرفت و محلهٔ عامری و خیابان ۲۴ متری تقریباً اولین قسمت‌ های اهواز جدید بودند .

درگیری‌ های مختلف دوران مشروطیت و وضع اسف بار ایجاد شده در دوران قاجاریه در شوشتر و شیوع طاعون مهلک در آخرین سالهای قرن ۱۳ خورشیدی ، همچنین برچیده شدن کشتیرانی در کارون شمالی از یک سو و رونق اقتصادی اهواز از سوی دیگر باعث شد تا مرکزیت خوزستان در آغاز حکومت پهلوی از شوشتر به اهواز منتقل شود .

اهواز امروز :

اهواز امروز شهری بزرگ و پهناور است که در دو سوی رود پر آب کارون واقع شده‌ است . در قسمت غربی شهر محلات مسکونی پرجمعیتی مانند کمپلو ، گلستان ، کیانپارس ، کیان‌آباد و … قرار دارد امانیه و فلکه ساعت هستهٔ مرکزی قسمت غربی را تشکیل می‌دهند .

قسمت شرقی شهر بیشتر بازار و مراکز اقتصادی شهر را در خود جای داده ، خیابان‌های نادری (سلمان فارسی) و امام (پهلوی سابق) و آزادگان (۲۴متری سابق یا رضا شاه کبیر سابق) و شریعتی (۳۰ متری سابق) مرکز قسمت شرقی شهر هستند و همچنین محله‌های معروف کوروش ، زیتون کارمندی ، شهرک نفت در این قسمت از شهر واقع ا ند .

پروژه ‌های بزرگی در اهواز در حال احداث هستند که با افتتاح آنها چهره‌ شهر و وضعیت حمل و نقل شهری اهواز دگرگون خواهد شد . مهم‌ترین این پروژه‌ها اتوبان کمربندی اهواز ، پل هشتم کارون و مترو اهواز می‌باشند .

تیم‌های فوتبال فولاد خوزستان و استقلال اهواز از جمله تیمهای مطرح در صحنهٔ فوتبال معاصر هستند و همچنین تیم های صنعت نفت آبادان ، …

دانشگاه‌های اهواز :
اهواز کنونی به دلیل وجود دانشگاه‌ های بزرگ و معتبر از لحاظ آموزش عالی در جایگاه بسیار ممتازی در سطح کشور می‌باشد . یکشنبه ۲ مهرماه سال ۱۳۳۴ دانشگاه گندی‌ شاپور تأسیس شد که چندی بعد به جندی ‌شاپور تغییر نام داد و تا آغاز انقلاب اسلامی به همین نام شناخته می‌شد . دانشکده‌ کشاورزی اولین دانشکده‌ راه ‌اندازی‌ شده در دانشگاه و رشته‌های کشاورزی ، ادبیات ، ریاضی و پزشکی از اولین رشته‌های ارائه ‌شده در دانشگاه جندی‌ شاپور می‌باشد . یکشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۳۷ نخستین گروه سی و هشت نفری فارغ ‌التحصیلان دانشکده‌ کشاورزی دانشگاه جندی‌شاپور طی مراسمی گواهی‌ نامه‌ خود را دریافت داشتند . دانشکده ‌های مهندسی ، الهیات در بدو شروع انقلاب اسلامی و مجتمع دزفول در سال ۱۳۶۶ و مابقی دانشکده ‌ها پیش از انقلاب اسلامی شروع به فعالیت نموده‌اند . با توجه به صنعتی بودن ناحیه‌ خوزستان فعالیت ‌های تحقیقاتی دانشگاه شهید چمران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و ده ‌ها تألیف و ترجمه و صدها طرح تحقیقاتی حاصل تلاش ‌های محققین این دانشگاه است .

هم اینک بیش از ۱۷۰ رشته در ۵۷ گروه آموزشی و ۱۳ دانشکده در حال فعالیت در این دانشگاه می‌باشند و رشته‌ های پزشکی نیز به دانشگاه مستقلی تحت نام دانشگاه علوم پزشکی جندی‌ شاپور اهواز تبدیل شده اند . هم اکنون در اکثر رشته‌ها دوره‌ی لیسانس و فوق لیسانس و در رشته‌ های کشاورزی ، علوم تربیتی و روان‌شناسی ، ریاضی ، دامپزشکی ، شیمی دوره‌های دکتری برگزار می‌شود . دانشگاه شهید چمران دارای فضای آموزشی بسیار وسیع و مناسبی می‌باشد به طوری که در بین دانشگاه‌ها یکی از چهار دانشگاه بزرگ کشور و بزرگ‌ترین دانشگاه در جنوب و غرب کشور است .

دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور
دانشگاه شهید چمران
دانشگاه صنعت نفت
مؤسسه‌ آموزش عالی جهاد دانشگاهی خوزستان
دانشکده‌ صنعت آب و برق خوزستان
دانشگاه آزاد اسلامی اهواز
دانشگاه آزاد اسلامی اهواز علوم و تحقیقات
دانشگاه پیام نور اهواز
دانشگاه امام حسین (ع)
مرکز آموزش عالی فنی شهید چمران
آموزشکده‌ فنی و حرفه‌ای سما
پل‌های اهواز :

یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهر اهواز پل ‌های اهواز هستند . هم اکنون ۷ پل بر روی کارون در اهواز وجود دارد که از این میان پل سفید (پل اول) و پل هفتم به دلیل سبک خاص مهندسی و طراحی منحصر به فرد ، چشم‌انداز زیبایی به شهر داده‌اند . هفتمین پل اهواز با نام پل فولاد نیز به تازگی به بهره‌برداری رسیده ‌است . همچنین در حال حاضر عملیات ساخت پل جدیدی به روی رودخانه‌ی کارون در شهر اهواز در حال اجراست . این پل که بزرگ‌ترین پل کابلی ایران خواهد بود پیچ استادیوم را به خیابان زند در قسمت شرقی شهر متصل می‌کند و تا حدودی از بار ترافیکی دیگر پل‌ها می‌کاهد .

عملیات ساخت دو پل دیگر نیز بر روی اتوبان کمربندی اهواز در حال اجراست که پیش‌بینی می‌شود عملیات ساخت این دو پل تا پایان سال ۸۷ خاتمه یابد .

محله ‌ها :

آخر آسفالت ، آزادشهر ، آسیه آباد ، امانیه ، باسکول ، باغ معین ، پادادشهر ، پردیس ، پنج‌طبقه ، جاده ساحلی ، چم اسخیل ، چهارصد دستگاه ، حصیرآباد ، حمیدیه ، خرم‌کوشک ، خروسیه ، خسروی ، خلف‌آباد ، درویشیه ، زرگان ، زویه ، زیباشهر ، زیتون کارگری ، زیتون کارمندی ، سپیدار ، سیاحی ، شلنگ‌آباد ، صد دستگاه ، طلائیه ، عامری ، فرهنگ‌شهر ، کانتکس ، کمپلو ، کوت عبدالله ، کوروش ، کیان آباد ، کیانپارس ، گاومیش‌آباد ، لشکر (شهر سالم) ، لشکرآباد ، ملاثانی ، مَلّاشیه ، ملی راه ، منبع آب ، مهدیس ، نادری ، نیوساید (نیوساید را شبیه یکی از محله های قدیمی لندن ساخت اند) ، هلال بریم

کوی‌ ها :

۲۲ بهمن ، آزادی ، استادان ، افسران ، انقلاب ، آیت‌الله کرمی ، باهنر ، بهارستان ، بهروز ، تختی ، خشایار ، راه آهن ، رسالت ، زیتون ، سپیدار ، سعدی ، طالقانی ، عابدی ، علوی ، فاطمیه ، فدائیان اسلام ، کارون ، گلستان ، مجاهد ، مشعلی ، ملت ، ملی راه ، نهضت ، نیرو ، ولی عصر

شهرک ‌ها :

ابوذر ، دانشگاه ، رامین ، طالقانی ، قائم ، نفت ، نورد

[۲]

منابع :

[۱] “برگرفته از کتاب راهنمای ایرانگردی نوشته حسن زنده دل”

[۲] “برگرفته از ویکی پدیا”

استان خوزستان

موقعیت جغرافیایی خوزستان

استان‌ خوزستان‌ با مساحتی‌ بالغ‌ بر ۶۴۶۶۴ کیلومتر مربع‌ در جنوب‌ غربی‌ ایران‌ واقع‌ شده‌ است‌ . این استان از شمال غربی با استان ایلام ، از شمال با استان لرستان ، از شمال شرقی و شرق با استان‌های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد ، از جنوب با خلیج فارس و از غرب با کشور عراق هم‌مرز است . براساس‌ آخرین‌ تقسیمات‌ کشوری‌ در سال ‌۱۳۷۵، شهرستان‌های‌ استان‌ خوزستان‌ عبارتند از : آبادان ‌، اندیمشک ‌، اهواز ، ایذه‌ ، باغملک‌ ، بندر ماهشهر ، بهبهان‌ ، خرمشهر ، دزفول‌ ، دشت‌ آزادگان ‌، رامهرمز ، شادگان‌ ، شوش ‌، شوشتر و مسجد سلیمان ‌. استان‌ خوزستان‌ در سال‌ ۱۳۷۵ ، حدود ۳۷۴۶۷۰۰ نفر جمعیّت‌ داشت‌ که‌ از این‌ تعداد ۵۲/۶۲ درصد در نقاط‌ شهری‌ و ۵۱/۳۶ درصد در نقاط‌ روستایی‌ سکونت‌ داشته‌اند . مرکز استان خوزستان شهر اهواز است .

« خوزستان » در دوران باستان ، بخصوص ، در دوره هخامنشی به دو ناحیه تقسیم می شد : بخشهای شمال و شمال شرقی که انشان ( انزان ) نام داشت و سرزمینهای با صفا و کوهستانها و جنگلهای فراوانی را شامل بود ، و ناحیه جنوبی که دارای آب و هوای گرم و مرطوب و دشتهای حاصلخیز و جلگه ای جنوبی که دارای آب و هوای گرم و مرطوب و دشتهای حاصلخیز و جلگه ای سرسبز و پرآب بوده که به قاره ای کوچک و مستعد می مانست . بخشهای جنوبی که « عیلام » نام داشته یادآور تمدنهای دیرینه خوزستان است و بشدت تحت تأثیر فرهنگ « میان رودان » بوده و جغرافیای وسیعی را شامل می شده که حد فاصل لرستان و خوزستان و سواحل خلیج فارس امروزی است .

ناحیه‌ جلگه‌ای‌خوزستان‌ در قسمت‌ جنوب‌ و غرب‌ استان‌ از آبرفت های‌ رودهای‌ کارون ‌، کرخه‌ و جراحی‌ تشکیل‌ شده‌ است‌ . ناحیه‌ کوهستانی‌ خوزستان‌ در قسمت‌ شمال‌ و شرق‌ استان‌ واقع‌ شده‌ و جزء بخش‌ جنوبی‌ رشته‌ کوه‌ زاگرس‌ می‌باشد .

« استرابون » جغرافی دان عهد باستان ، خوزستان را از حاصلخیزترین جلگه های جهان می داند . زیرا رودخانه های زیادی این دشت را مشروب می کرده که امکان کشاورزی و آبادانی را در این منطقه میسر می ساخته است . شاید بر همین اساس بوده که عده ای بر این اعتقادند که نام این سرزمین « هند » یا « اند » بوده که به معنای جایی با آبهای فراوان می باشد .

آب و هوای خوزستان

استان‌ خوزستان‌ در مناطق‌ کوهستانی‌ و مرتفع‌ تابستان‌های‌ معتدل‌ و زمستان‌های‌ سرد و در نواحی‌کوهپایه‌ای‌ آب‌ و هوای‌ نیمه‌ بیابانی‌ دارد . در نواحی‌ پست‌ و جلگه‌ای‌ به‌ طرف‌ جنوب‌ و جنوب‌ شرقی‌ خصوصیات‌ آب‌ و هوا از نیمه‌ بیابانی‌ به‌ بیابانی‌ کناره‌ای‌ تبدیل‌ می‌شود . زمستان‌های‌ این‌ ناحیه‌، کوتاه‌ و معتدل‌ وتابستان‌های‌ آن‌ طولانی‌ و گرم‌ است‌ .

خوزستان‌ تحت‌ تأثیر سه‌ نوع‌ باد قرار دارد : اوّل‌ ، جریان‌ سرد نواحی‌ کوهستانی‌ که‌ در زمستان‌ به‌ طرف‌ خلیج‌فارس‌ می‌وزد و هوای‌ سردی‌ را همراه‌ می‌آورد . دوّم ‌، بادهای‌ ساحلی‌ که‌ گاهگاهی‌ در تابستان‌ از طرف‌ خلیج‌ فارس‌ همراه‌ با رطوبت‌ زیاد و گرما به‌ سوی‌ جلگه‌ها می‌وزد و به‌ باد شرجی‌ معروف‌ است ‌. سوم‌ ، بادی‌ است‌ که‌ از طرف‌عربستان‌ به‌ نام‌ “سموم‌” می‌وزد و همیشه‌ مقداری‌ غبار خاک‌ و شن‌ همراه‌ دارد و هنگام‌ عبور از روی‌ خلیج‌ فارس‌رطوبت‌ زیادی‌ را در خود ذخیره‌ می‌کند .

تاریخ و فرهنگ خوزستان

در کتاب « مجمع التواریخ و القصص » خوزستان به نام « حجوستان » و « حبوجستان و اجار » آمده است که به نظر می آید ، مأخوذ از زبان پهلوی با عناوین « حبوجستان » و حوجستان است . همچنانکه در بعضی از گویشهای رایج در این استان « لفظ لری بختیاری » برای ادای حرف « خ » از « ح » نیز بهره می گیرند . بنابراین واژگان « اوج » ، « هوز» ، « هوج » ، « حوز » و « خوز» در سیر تحول و تطور لفظی با پسوند « ستان » و « اوجستان » به تدریج بر اثر سایش تلفظ ، از « هوجستان » به «خوزستان » تغییری یافته است . در گویشهای فارسی باستان و زبان پهلوی « او » به « هو » قابل تغییر است ؛ مانند « اورمزد» – «هورمزد» و « اوشمند » – « هوشمند » همچنانکه « هورداد و حورداد » را « خرداد » و « خورتات » نیز گفته اند . البته تا سالهای اخیر این اسامی را با حرف ( ح ) نیز می نوشته اند . از سوی دیگر « یاقوت حموی » واژه « خوز » را با نامهای « خوز » و « هوز » و « اهواز » و « هویزه » هم ریشه می داند . « اهواز » محرف کلمه « اواز» و « اوجا » نیز هست که در کتیبه داریوش بیستون آورده شده و این نام در کتیبه نقش رستم « خواجا » یا « خوجا » حک شده که هزار سال پیش ، مرکز حکومت نشین استان خوزستان بوده است .

استان‌ خوزستان‌ یکی‌ از کهن‌ترین‌ کانون‌های‌ تمدن‌ بشری‌ است ‌. که‌ قدمت‌ آن‌ در شوش‌ به ‌۶۰۰۰ سال‌ پیش‌ می‌رسد . در هزاره‌ چهارم‌ قبل‌ از میلاد دولت‌ مقتدر عیلام‌ در شوش‌ پایه‌ گذاری‌ شد و در هزاره‌ اوّل‌ پیش‌ از میلاد ، توسط‌ آشوریان‌ منقرض‌ گردید .

در سال‌۶۴۰ ق.م شوش‌ به‌ دست‌ آشوری‌ها تسخیر و به‌ دو بخش‌ تقسیم‌ شد . قسمت‌ شمالی‌ یعنی‌ “انزان‌”به‌ دست‌ پارس‌ها افتاد که‌ از مدّت‌ها پیش‌ در این‌ ناحیه‌ مسکن‌ گزیده‌ بودند و قسمت‌ جنوبی‌ آن‌ به‌ تصرف‌ آشور درآمد . در سال‌۵۳۸ ق‌.م‌ کوروش‌ هخامنشی‌ به‌ بابل‌ لشکر کشید و سرزمین‌ عیلام‌ را تصرف‌ کرد و شهر شوش‌ رابه‌ عنوان‌ یکی‌ از پایتخت‌های‌ هخامنشی‌ برگزید . داریوش‌ در سال‌۵۲۱ق‌.م‌ شوش‌ را مورد توجه‌ قرار داد و در آن‌ کاخ‌ باشکوهی‌ به‌ نام‌ “هدیش‌” احداث‌ کرد . در زمان خشایار شاه پایتخت‌های ایران از جمله شوش به اوج عظمت و رونق رسیدند . با حمله اسکندر دوران اوج و شکوه سلطنت خیره‌کننده هخامنشیان به پایان رسید و شهر بابل و شوش را با ذخایر بسیار ارزشمند طلا و نقره تصرف کرد . پس‌ از اسکندر دولت‌ سلوکی‌ به‌ قدرت‌ رسید . در سال‌۱۸۷قبل‌ از میلاد در اثر ضعف‌ دولت‌ سلوکی‌، پارس‌ و خوزستان‌ متحد شد و از دولت‌ سلوکی‌ جدا شدند .

مهرداد اوّل‌ اشکانی‌ (۱۶۴-۱۴۰ق.م ) «دقریوس» شاه‌ سلوکی ‌را در جنگی‌ شکست‌ داد و «کامثاسکیر» از خاندان‌ اشکانی‌ را به‌ حکومت‌ خوزستان‌ منصوب‌ کرد . با قدرت‌ گرفتن‌ ساسانیان‌ این‌ ناحیه‌ به‌ صورت‌ خیره‌ کننده‌ای‌ رو به‌ عمران‌ و آبادی‌ گذاشت ‌. شهر جندی شاهپور با دانشکده بسیار معروفش نیز از شهرهایی است که در این دوران از رونق و شکوفایی چشمگیری برخوردار بوده است. حکومت‌ ساسانی‌ بناهای‌ زیادی‌ در اهواز ، شوشتر و شمال‌ اندیمشک‌ ایجاد کرد . پس‌ از شکست‌ ایران‌ در زمان یزدگرد سوم درجنگ معروف نهاوند بدست‌ عرب‌های‌ مسلمان‌ حکومت‌ خوزستان‌ به‌ دست‌ خلفای‌ اموی‌ و عباسیان‌ افتاد . در اواسط‌ سده‌ سوم‌ ه . ق‌ دولت‌ عباسیان‌ رو به‌ انحطاط‌ گذاشت‌ . یعقوب‌ لیث‌ از سیستان‌ علم‌ استقلال‌ برافراشت‌ و سرانجام‌ در شوش‌ و شوشتر استقرار یافت ‌. در سال‌۳۲۶ ه.ق ‌معزالدوله‌ دیلمی‌ کرمان‌ و خوزستان‌ را تصرف‌ کرد . از سال‌۴۴۳ ه.ق‌ تا سال‌۸۴۵ ه.ق‌ به‌ ترتیب‌ خوارزمشاهیان‌ ، خاندان‌ شلمه‌ افشار ، اتابکان‌ فارس ‌، آل‌ مظفر ، آل‌ جلایر ، تیموریان‌ بر تمام‌ یا قسمتی‌ ازخوزستان‌ حکومت‌ کردند .

در سال ‌۸۴۵ ه.ق‌ جنبش‌ مذهبی‌ مشعشعیان‌ در این‌ نواحی‌ شکل‌ گرفت‌ . پادشاهان ‌صفوی‌ چندین‌ بار برای‌ سرکوب‌ مشعشعیان‌ لشکر کشیدند . نادر شاه‌ افشار در سال‌۱۱۴۲ ه.ق‌ روانه‌خوزستان‌ شد . پس‌ از درگذشت‌ کریم‌خان‌ زند خوزستان‌ دچار هرج‌ و مرج‌ شد . در زمان‌ فتحعلی‌ شاه‌ قاجار خوزستان‌ به‌ دو بخش‌ تقسیم‌ شد . پس‌ از جنگ‌ ایران‌ و انگلیس‌ در سال ‌۱۲۷۳ه.ق‌ تا چهل‌ سال‌ خوزستان‌ آرام‌ بود . در این‌ زمان‌ عشایر عرب‌ به‌ چند بخش‌ تقسیم‌ شده‌ و هر بخش‌ شیخی‌ جداگانه‌ داشت‌ . طی‌۸۰ سال‌ گذشته‌ استان‌ خوزستان‌ – غیر ازدوران‌ جنگ‌ تحمیلی‌ عراق‌ بر ایران‌ – همواره‌ توسعه‌ یافته‌ و امروزه‌ یکی‌ از نواحی‌ استراتژیک‌ ایران‌ به‌ حساب‌می‌آید .

اقتصاد و منابع طبیعی

نفت و گاز مهم‌ترین منابع طبیعی کشور برای اولین بار در این استان و در شهر مسجد سلیمان قریب به ۸۰ سال پیش کشف و استخراج شد ، از آن موقع تا کنون حوزه‌های نفتی فراوانی دراین استان کشف و مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌است که از مهم‌ترین آنها حوزه‌های نفتی اهواز می‌‌باشند پالایشگاه آبادان و پتروشیمی بندر امام و ماهشهر و … از جمله صنایع وابسته به نفت در این استان می‌‌باشد .

رودخانه کارون به همراه رودخانه‌های دز و کرخه و اروند و گتوند این استان را یکی از مساعدترین استان‌ها برای اجرای طرح های کشاورزی نموده است و هم اکنون بزرگ‌ترین طرح تولید نیشکر و صنایع جانبی آن در این استان درحال انجام است ارتباط این استان به آب های آزاد ازطریق بندرهای آبادان و خرمشهر امکان دیگری از این استان برای تجارت آزاد می‌‌باشد. گرچه جنگ ایران و عراق به این بندرها صدمه‌های فراوانی وارد کرد اما این بندرها به ‌تدریج به دنبال رسیدن به اوج فعالیت‌های خود هستند . خوزستان در هشت سال جنگ میان ایران و عراق اصلی‌ترین صحنه‌های کارزار به شمار می‌‌آمد . از اروندکنار تا آبادان ، از خرمشهر و شلمچه تا دشت آزادگان و … همه در آماج مستقیم حمله عراق قرار گرفته بود . از طرف دیگر همه شهرهای استان یا در معرض حمله هواپیماهای جنگی قرار داشتند و یا در معرض حمله موشک‌های غول آسا .

آیین ها و مردم استان خوزستان

استان خوزستان از تیره‌های گوناگون انسانی را در بر می‌‌گیرد . همچنین با اینکه بیشینه مردم این استان دارای مذهب شیعه می‌‌باشند ولی از دیرباز پیروان دیگر آیین ها نیز در این استان زیسته‌اند . ‌‌در شهر اهواز گروه اندکی از پیروان حضرت یحیای ذکریا (صابئین ، در خوزستان به آنها صُبّی می‌‌گویند) در کرانه رود کارون ساکنند و بیشتر به کار زرگری مشغولند . جمعیت شهرهای بزرگ کل استان آمیزه‌ای از بختیاری ، شوشتری ، دزفولی ، مهاجران گوناگون از سراسر ایران و ایرانیان عرب است . همچنین پیروان آیین های کهن زرتشتی و نیز کلدانی در این استان و به ویژه شهر اهواز زندگی می کنند که با گذشت انقلاب ۵۷ از شمارشان کاسته می شود . در شهر آبادان شماری از ارمنیان می زیند ، این گروه تا پیش از انقلاب جمعیت بیشتری داشتند ، ولی امروزه تنها چند خانوار از اینان در شهر های آبادان و اهواز می زیند . همچنین گروهی از پیروان آیین بهایی در این استان زندگی می‌‌کنند. پیروان دیگر آیین ها و مردمان دیگری نیز در اینجا می‌‌زیسته‌اند که امروزه تعدادی زیادی از آن ها به جا نمانده است . از خوزیان باستان که در پی تازش عرب ها به ایران از میان رفتند که بگذریم تا پیش از انقلاب شماری از پیروان آیین های هندو و سیک و … نیز در بخش‌های صنعتی این استان می‌‌زیستند که امروز تنها بازمانده معبدهایشان در شهرهایی چون ابادان به جا مانده است .

خوزستان ، مهد فرهنگ و هنر

استان خوزستان به سبب تاریخچه پرشکوه و بلند بالا اش در بین ایرانشناسان به “زادگاه ملت” نام گرفته است .

خوزستان سرزمین دیگری است ؛ دنیایی متفاوت همراه با ویژگیها و تنوعات خاص ، سرزمین نجابتهای برهنه با آفتابی داغ و سوزان که گرمابخش حیات ، منشاء صفا ، صمیمیت و خونگرمی جنوب و جنوبی هاست . خوزستان یا « شکرستان » از دیرباز مهد تمدن و فرهنگ بوده و قابلیتهای سرشاری در این زمینه داشته که تاریخ ، گواه صادقی بر این مدعاست .

وجود مراکز علمی و فرهنگی همچون دانشگاه جندی شاپور در این استان دال بر اهمیت و رونق این خطه ارزشمند می باشد که استادان بزرگ دانش پزشکی را از یونان ، مصر ، هند و روم گرد هم آورده بوده است . پزشکان برجسته و نام آوری که به مداوای بیماران و تدریس دانشجویان رشته پزشکی در این دانشگاه مشغول بوده اند .این دانشگاه طب که به دستور شاپور اول ( ۲۴۱-۲۷۱ م ) بنیان نهاده شد ، توسط شاپور دوم ( ذوالاکتاف ) مرمت و بازسازی گشت و در زمان انوشیروان تکمیل و توسعه یافت . علما ، دانشمندان و شاعران بزرگی همچون : ابونواس حسن بن هانی خوزستانی ، که از ارکان شعر عرب است ، عبداله بن میمون اهوازی ، نوبخت اهوازی منجم و فرزندانش ، جورجیس پسر بختشوع گندیشاپوری و شاعران عرب زبان شیعی ، مانند « ابن سکیت » و « دعبل خزائی » که با اشعار خود ولایت و امامت را پاس داشته اند و زبان به مقاومت گشوده اند از همین منطقه برخاسته و در این دیار زندگی می کرده اند .

درباره واژه « خوزستان » ، معانی و تعابیر فراوانی وجود دارد که قدمت و دیرینگی این خطه را آشکار می سازد . برخی کلمه « خوز » را نام قبیله ای می دانند که در این منطقه ساکن بوده است . « ابن منظور » به سال ۷۱۱ ه.ق. در « لسان العرب » اشاره دارد : “و الخوز جیل من الناس، اعجمی معرب” ؛ یعنی : « خوز » قوم یا قبیله ای از مردم عجمند . از سوی دیگر « خوز » را به معنی « شکر » و « نیشکر» نیز معنا می کنند . زیرا خاک حاصلخیز و بارور خوزستان ، استعداد ویژه ای برای رشد این گیاه ، داشته و آنجا بهترین محصول نیشکر را به دست می داده است .

اهواز یا هرمز اردشیر ، ترکیبی از نام پروردگار و پادشاه است ، اهواز واژه ای پارسی و شهری پارسی است ؛ « ابومنصور جوالیقی » در قرن پنجم هجری می نویسد : « الاهواز اسم مدینه من مدن فارسی اعجمیته معربه و قد تکلمت بها العرب » ، اهواز شهری است از شهرهای پارس ؛ نام آن پارسی معرب شده ، اعراب انشای آن را از پارسیان پذیرفته اند . عده ای دیگر اهواز و خوزستان را با نام « اوکسین » در زمان عیلامیان مطابق می دانند که تغییر یافته واژگان « اوکس » « اوکز » « هوکز » « حوز » و « خوز » است.

امید است این پرتال پیش رو کوششی برای شناخت هر چه بیشتر استان خوزستان ، اهواز و دیگر شهر های آن باشد و وسیله ای باشد جهت گرد هم آمدن تمامی خوزستانی های سراسر جهان .

و امید است با کوشش همه دوستان بتوانیم آن را بیش از پیش گسترش دهیم .